Алан Гринспэн 100 насандаа таалал төгсөв: Түүний үлдээсэн жинхэнэ өв
1987-2006 оны хооронд Холбооны Нөөцийн Санг (ХНС) удирдаж байсан нөлөө бүхий дарга Алан Гринспэн 100 насандаа таалал төгслөө. 2008 оны санхүүгийн хямралаас өмнө Гринспэнийг ХНС-ийн удирдах зөвлөлийг тэргүүлэхдээ бараг л ер бусын, гоц хүчирхэг нэгэн байсан мэтээр үнэлдэг байсан бөгөөд 1990-ээд оны сүүлч, 2000-аад оны эхэн үеийн эдийн засгийн хүчирхэг өсөлтөд гол үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үздэг байв. Гэвч хожим нь энэхүү эдийн засгийн өсөлтийн ихэнх хэсэг нь үнэндээ мөнгөн урамшууллаар (мөнгө хэвлэх замаар) бий болсон асар том хөөс байсан нь тодорхой болсон юм. Үнэхээр ч Гринспэн АНУ-ыг 2001 оны уналтаас гаргах зорилготой, хямд мөнгөөр тэтгэгдсэн эдийн засгийн урамшуулал дамжуулах суваг болгохын тулд үл хөдлөх хөрөнгийн хөөсийг өөрөө зохион бүтээж, удирдан чиглүүлсэн байдаг.
Гэвч эдийн засгийг урамшуулах энэхүү шинэ шат нь бодит өсөлтийг мөнгөний зөөлөн бодлогоор орлуулах гэсэн, бэлэн байсан хуучин бодлого дээр суурилж байв. Гринспэн 1987 оны хөрөнгийн зах зээлийн “Хар даваа гараг”-ийн сүйрлийг давтахгүй байхын тулд, хувьцааны үнийг дэмжих зорилгоор хувийн зах зээл рүү хөрвөх чадварыг нь нэмэгдүүлэхдээ ХНС-ийг ашиглах гэсэн бодлого болох “Гринспэний пүт” (Greenspan put)-ийг нэвтрүүлсэн. Уолл Стрит болон санхүүгийн салбарыг ХНС-ийн татаасаар тэтгэх энэхүү шинэ эрин үе нь “Хар даваа гараг”-ийн дараах өдөр буюу 10 дугаар сарын 20-нд Гринспэн өнөөдөр бол энгийн үзэгдэл мэт санагдах нэгэн мэдэгдэл хийснээр эхэлсэн гэж хэлж болно. Тэрээр: “Холбооны Нөөцийн Сан улс орны төв банкны хувьд хүлээсэн үүрэг хариуцлагынхаа дагуу эдийн засаг, санхүүгийн системийг дэмжих хөрвөх чадварын эх үүсвэр болж ажиллахад бэлэн байгаагаа өнөөдөр нотолж байна” гэж мэдэгджээ. Үүгээрээ Гринспэн өнөөдөр банкууд болон хөрөнгөтэй чинээлэг хүмүүсийг дампуурлаас аврахад тогтмол ашигладаг, мөн энэ бүхнийг “эдийн засгийн төлөө” хэмээн зөвтгөдөг тогтолцооны суурийг тавьсан юм.
Гринспэнээр дамжин 2008 оноос хойших ХНС-ийн бүх дарга нарт үйл ажиллагааны энэ загвар тогтож, улам өргөжсөн. Гринспэн Бен Бернанке, Жанет Йеллен, Жером Пауэлл, мөн магадгүй Кевин Уорш нарын хэт инфляцид суурилсан бүрэн эрхийн хугацааны үндэс суурийг тавьж өгсөн юм. 2008 оноос хойш ХНС Төрийн сангийн болон ипотекийн асар их хөрөнгийг худалдаж авах, АНУ-ын эдийн засгийн бараг бүх салбарт хөндлөнгөөс оролцох зэрэг асар том шинэ эрх мэдлүүдийг өөртөө тасралтгүй авсаар ирсэн.
Энэ бүхэн бол “Гринспэний пүт”-ийн зүй ёсны хувьсал бөгөөд энэ бүхэн санхүүгийн салбарт үйлчилдэг атлаа “эдийн засагт тусалж байна” гэсэн үг хэллэгээр өөрийгөө халхавчилдаг. Үүний үр дүнд Америкийн орлогын шатлалын доод хагас нь харьцангуй ядуурч, харин дээд давхаргын хөрөнгө эзэмшигчдийн баялаг асар ихээр нэмэгдсэн байна.
Мэдээж Холбооны Нөөцийн Сан үргэлж чинээлэг эрх баригч ангийн хэрэгсэл байсаар ирсэн боловч Гринспэн дэлхийн эдийн засаг дахь ХНС-ийн давуу эрхийг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ өөртөө болон ХНС-д бүхэлд нь улс төрийн дэмжлэг бий болгосноор энэ машины онцгой чухал араа болон ажилласан юм. (Гринспэн ХНС-ийг төмөр нударгаар удирдаж, ХНС-ийн удирдах зөвлөл дотор өөр санал бодолтой байхыг бараг тэвчдэггүй байв). Өөрөөр хэлбэл, Гринспэн ХНС болон тухайн дэглэмийн хувьд ер бусын авьяаслаг олон нийтийн харилцааны (PR) ажилтан байжээ.
Гринспэний ёс суртахуунгүй, карьер хөөцөлдөгч, улс төрчийн замнал нь Фредерик Шиханы 2010 онд туурвисан “Эрх мэдэлд зусардагч” (Panderer to Power) хэмээх намтар номд маш тодорхой баримтжуулагдсан байдаг. Би тухайн үед уг номын шүүмжийг бичиж байсан бөгөөд өөрийн шүүмжийг доор дахин нийтэлж байна.
[Анх LewRockwell.com сайтад 2010 оны 6 дугаар сарын 15-нд “Алан Гринспэний жинхэнэ өв” нэрээр нийтлэгдсэн]
Эрх мэдэлд зусардагч: Алан Гринспэн хэрхэн Уолл Стритийг баяжуулж, уналтын өвийг үлдээсэн тухай өгүүлээгүй түүх, Фредерик Шихан, 2010 он, McGraw Hill хэвлэлийн газар
1990-ээд онд эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж байсан бакалаврын оюутнууд бидний хувьд Алан Гринспэн бараг л бурхан шиг байсан. Мэдээж багш нарын зүгээс оюутнуудад дамжуулсан Гринспэний дүр төрх нь бүдүүлэг зантай баатар байгаагүй. Гринспэний амандаа үглэх, асуултаас бултаж булзах зэргийг багш нар гайхаж хүлээж авдаг байсан. Гэвч Гринспэн тодорхой бус байсан ч хүн төрөлхтний бусад хэсгийн ойлгодоггүй зүйлийг ойлгодог юм шиг санагддаг байсан бөгөөд эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтийг тодорхойгүй хугацаагаар хангахын тулд эдийн засгийг нарийн тааруулах бараг л ер бусын хүчийг тэрбээр эзэмшсэн байх учиртай гэсэн итгэл үнэмшил байв.
Хожим нь бидний зарим нь Австрийн эдийн засгийн урсгалын ачаар “Гринспэний шашин”-аас ангижирсан боловч ихэнх хүмүүсийн хувьд Гринспэнийг “Маэстро” (Боб Вудвордын дэлгэрүүлсэн нэр томьёо) гэж харах дүр төрх нь 2008 оны намар “Айдас түгшүүр” эхлэх хүртэл үргэлжилсэн.
Түүнээс хойш Гринспэний нэр хүнд унасан ч олон хүн түүний 45 минутын зөвлөгөө, ухаарлын төлөө зургаан оронтой тоо бүхий доллар төлсөөр байна. Хэдийгээр Гринспэн өөрөө өнөөгийн эдийн засгийн сүйрэлд зүгээр нэг хөндлөнгийн гэмгүй ажиглагч байсан мэтээр өөрийгөө харуулахад хэцүү байгаа ч түүний бодлогыг залгамжлагчдад бодитоор, сайн хэрэгжүүлж байна. Бен Бернанке ХНС-д Гринспэнизм устах аюулд ороогүй гэдгийг харуулсан. Гүний (маш бага) зээлийн хүү, микроскопийн хэмжээтэй (маш бага) нөөцийн шаардлага, өр зээлийг эцэс төгсгөлгүй магтан дуулах хэлбэрээр хямд мөнгө ашиглах нь үргэлж Гринспэний дуртай стратеги байсан бөгөөд Бернанке энэ замбараагүй байдлыг тодорхойгүй хугацаагаар үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байгаа нь тодорхой байна.
Фредерик Шиханы “Эрх мэдэлд зусардагч” номд Гринспэний эрх мэдэлд хүрсэн замнал, улс төрийн тоглоом тоглох чадвар, мөн өөрийгөө тухайн үеийн магадгүй хамгийн агуу эдийн засагч байсан гэж бараг бүх дэлхийд үнэмшүүлж чадсан чадварыг баримтжуулсан. Тэрээр карьерынхаа үе шат бүрд эдийн засгийн чиг хандлагыг хамгийн муу таамаглагчдын нэг байсан атлаа энэ бүхнийг хэрэгжүүлж чадсан гэдгийг Шихан тэмдэглэжээ.
Гринспэний тухай олон ном байдаг ч “Эрх мэдэлд зусардагч” нь магадгүй (Флекенштейний “Гринспэний хөөснүүд” номоос гадна) Гринспэний 2008 оны санхүүгийн айдас түгшүүр болон түүний дараах үр дагаварт хүргэсэн ажлыг гүн гүнзгий авч үзсэн цорын ганц ном юм. Үүний үр дүнд уг ном нь Гринспэний тухай бусад номоос тэс өөр түүхийн өрнөлтэй байдаг. Хямралын өмнөх номуудад ухаалаг эдийн засагчийн гялалзсан өсөлт нь бурханчлалаар төгсөж буй түүхийг харуулдаг бол харин “Эрх мэдэлд зусардагч” ном гол ур чадвар нь өөрийгөө сурталчлах явдал байсан бөгөөд эцэст нь эдийн засгийн бодит байдлаас улам бүр тасарсан эдийн засагчийн тухай түүх юм. Бүр 2008 оны 4 дүгээр сард (хямрал хүн бүрд тодорхой болохоос өмнө) L.A. Times сонин Гринспэний тэтгэвэрт гарсны дараах илтгэл тавьж аялсныг нь ажиглаад “Алан Гринспэний зохисгүй, дэлхийг тойрсон, мөнгө хөөсөн, өв соёлоо хамгаалсан, хариуцлагаас татгалзсан аялал нь шүдний өвчин шиг тасралтгүй үргэлжилж байна” гэж тэмдэглэж байжээ.
Бурхан Алан зүгээр л нэг жирийн, мөнх бус Алан болж хувирав.
Ерөнхийдөө Холбооны Нөөцийн Сангийн дарга нарын талаарх Шиханы ерөнхий бодол бол түүний сайн дарга нар улс төрийн шахалтад тэсвэртэй байж, сонгогдсон улс төрчдөд таалагдахын тулд мөнгөний нийлүүлэлтийг хөөсрүүлэхээс (инфляци хөөргөхөөс) татгалздаг явдал юм. Шиханы зүгээс таатай үнэлгээ авсан хүмүүс нь Уильям Макчесни Мартины бүрэн эрхийн хугацаа болон Пол Волкерын бүрэн эрхийн эхний жилүүд юм. Шихан инфляцийн талаар анхааруулж, энэ асуудлаар Конгресс болон Цагаан ордонтой зөрчилдөж байсан эдгээр дарга нарыг үргэлж улс төрийн боломж хайгч байж, улс төрчдөд тэдний хүссэн зүйлийг: хямд мөнгө, инфляци, эдийн засгийн өсөлтийн дүр зургийг тууштай өгч байсан Гринспэнтэй харьцуулсан байна. Улс төрчид бүх зүйл зүгээр болно гэж хэлэхэд үргэлж бэлэн байдаг эдийн засагчийг хүсдэг байв. Гринспэн энэ ажилд яв цав тохирсон хүн байлаа.
Шихан уншигчдаа Гринспэний Никсонд зөвлөгөө өгч байсан ажил, Фордын Эдийн засгийн зөвлөхүүдийн зөвлөлд ажиллаж байсан хугацаа, Картерт зөвлөгөө өгч байсан үеэр хөтлөн явдаг. Олон жилийн турш Гринспэн Вашингтоны байнгын зочин болж, коктейль үдэшлэгүүдэд алгасахгүй оролцож, карьертаа тусалж чадах хүмүүсийн дэргэд үргэлж байдаг байв.
Үнэхээр ч Гринспэн Вашингтоны нийгмийн дээд хүрээлэлд орж амжихаас өмнө Айн Рэнд Натэниэл Брэнденээс: “Чи Аланыг үндсэндээ карьер хөөцөлдөгч, дээд зиндаанд авирагч гэж бодож байна уу?” гэж асууж байжээ.
Гринспэний Рэндтэй байсан харилцаа нь өнөөдөр ч гэсэн Алан Гринспэнийг чөлөөт зах зээлийн хатуу үзэлтэн байсан эсвэл мөн гэсэн үлгэр домог руу хөтөлсөөр байна. Шихан түүхийн энэ хувилбарыг үгүйсгэж, “Рэнд болон Брэнден нар Гринспэний сэдэлд зөнгөөрөө эргэлздэг байсан” бөгөөд “Брэнден түүнийг философийн чиг хандлагагүй хүн гэж санадаг” болохыг тэмдэглэжээ.
Эцэст нь, Гринспэний Рэнд бүлгэмтэй холбогдсон нь (Гринспэний стандартаар) үр дүнгээ өгч, хожим нь Рейганы засаг захиргааны гишүүн болсон Рэндч үзэлтэн Мартин Андерсон “Гринспэний өсөлтөд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн” байна.
Гэсэн хэдий ч Гринспэний чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийн салбарт оруулсан маш цөөхөн бодит хувь нэмрийн нэг нь түүний 1966 оны “Алт ба эдийн засгийн эрх чөлөө” (Gold and Economic Freedom) хэмээх эссэ бөгөөд энэ нь алт болон эрүүл мөнгөний системийг маш тодорхой хамгаалсан байдаг. Гринспэн ХНС-д карьерынхаа туршид эрүүл мөнгөний эсрэг ажилласан нь Алан Гринспэний эзэмшиж байсан философийн үнэмшлийн хэлбэрийг харуулдаг. Гринспэн танин мэдэхүйн зөрчилдөөнд маш гаргууд байсан тул олон жилийн дараа Конгрессын гишүүн Рон Пол Гринспэнд “Алт ба эдийн засгийн эрх чөлөө” бүтээлийнх нь хуулбарыг өгч, түүнээс ямар нэг татгалзсан санаа үүндээ нэмэхийг хүсэж байгаа эсэхийг асуухад Гринспэн “Үгүй… би нэг ч үг өөрчлөхгүй” гэж хариулсан байдаг.
“Эрх мэдэлд зусардагч” номын хамгийн сонирхолтой бөгөөд драмын хэсэг нь 2008 оны санхүүгийн сүйрэлд хүргэсэн үйл явдал байгаад гайхах зүйл алга. Шихан Гринспэний 1990-ээд оноос хойш болон сүүлийн арван жилийн хугацаанд хийсэн тайлбаруудыг нарийвчлан баримтжуулжээ. 1987 оноос бүрэн эрхийнхээ хугацааг дуустал Гринспэн мөнгөний нийлүүлэлтийг тасралтгүй хөөсрүүлсэн. Зээлийн хүү Гринспэний ХНС-ийн шийдвэрээр хааяа нэг бага зэрэг өсдөг байсан ч Гринспэн хөрөнгийн зах зээлийн хөөс (1999 онд хэлж байсан шиг) ч байхгүй, үл хөдлөх хөрөнгийн хөөс (2006 онд хэлж байсан шиг) ч байхгүй гэж үргэлж зүтгэсээр дахин дахин буурч байв.
Энэ бүх хугацаанд Гринспэн инфляцийг ноцтой асуудал, эсвэл бүр байж болох асуудал гэж бараг хэзээ ч үзэж байгаагүй. Мөнгөний нийлүүлэлтийн инфляцийг асуудал гэж ядаж хүлээн зөвшөөрдөг байсан түүний өмнөх удирдагчид болох Мартин, Волкер нараас ялгаатай нь Гринспэн ийм инфляци яагаад асуудал биш болох, өсөлт нь үнийн инфляцийн эсрэг яагаад үргэлж найдвартай хамгаалалт болж өгдөг талаар ээдрээтэй онолуудыг зохиодог байв.
Түүний энэ төрлийн хамгийн алдартай онол бол бүтээмжийн онол байв. Олон жилийн турш Гринспэн шинэ технологийн ачаар бий болсон бүтээмж нь мөнгөний ийм маш сул бодлогоос үүдэлтэй эдийн засгийн тэнцвэргүй байдлаас хэрхэн сэргийлэх талаар философидож ирсэн. Энэхүү онол нь 1990-ээд оны албан ёсны инфляцийн түвшнийг бууруулах зорилгоор Хэрэглээний үнийн индексийг (CPI) бүтцийн өөрчлөлтөд оруулсантай хослон Гринспэнд уйтгартай статистикийн цаана нуугдмал баялаг бүтээгдэж байна гэж мэдэгдэх боломж олгосон юм. Гринспэний бодлоор бүтээмж болон инфляцийг хэт өндөр үнэлж “бүгд буруутаж байсан” гэсэн баримтын улмаас корпорациудын ашиг (буурч байсан) харагдаж байснаасаа илүү их байсан аж.
Гринспэн 2000 онд технологийн болон хөрөнгийн зах зээлийн хөөс хагарахаас өмнө хөөсийг урьдчилан таамаглах эсвэл удирдах боломжгүй гэж мэдэгдэж эхэлсэн байв. Гэвч түүний бодлоор чиг хандлага, хөөсийг тодорхойлох нь үр дүнгүй болсон юм бол ХНС яагаад эдийн засагчид болон компьютерийн загваруудыг ажиллуулаад байдгийг Гринспэн хэзээ ч тайлбарлаж байгаагүй.
2000-2001 оны уналтын талаар ямар ч ойлголтгүй болох нь харагдсан ч Гринспэн олон нийтийн шүүмжлэлээс мултарч чадсан. Олон жилийн турш хийж байсныхаа дагуу Гринспэн дериватив болон илүү эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалтыг санхүүжүүлэх асар их хэмжээний хөшүүргийн давуу талыг бахдан ярьсаар байв. Хөрвөх чадварыг Гринспэний тусламжтайгаар дахин тодорхойлсон бөгөөд ингэснээр уг нэр томьёо нь бэлэн мөнгийг хэлэхээ больж, харин боломжит зээлийн шугамыг хэлдэг болов.
Гринспэн Америкийн хэрэглэгчдийг өргөн хэрэглээний бараа, үл хөдлөх хөрөнгөд хангалттай мөнгө зарцуулахгүй байна гэж шүүмжилдэг байв. Гринспэний хувьд хэрэглэгчийн зардал хаанаас мөнгө олсноос үл хамааран амин чухал байсан. Тэгээд 2001 онд өргөн хэрэглээний бараа худалдаж авахын тулд байшингийн капитал (equity)-аа бэлэн мөнгө болгохыг маш их дэмждэг байсан Гринспэн “хэрэглэгчдийн зардлын ерөнхий түвшин хадгалагдаж байх шиг байна, энэ нь гол төлөв орон сууцны хөрөнгийн өсөлттэй холбоотой гэж би бодож байна” гэж ажиглах үед дараагийн асар том хөөс аль хэдийн хөдөлгөөнд орсон байв.
Үл хөдлөх хөрөнгийн уналт улам бүр ойртох тусам Гринспэн урьдчилан таамаглахдаа улам муу болохоо, мөн хөрөнгө оруулалтын аймшигтай зөвлөгөө өгөх жинхэнэ авьяасаа харуулсан юм.
2004 онд Гринспэн тогтмол хүүтэй ипотекийн зээлийг шүүмжилж, америкчуудад хувьсах хүүтэй ипотекийн зээлийг илүү ашигладаг гадаадынхнаас суралцах зүйл байгааг хэлж, дараа нь хувьсах хүүтэй ипотекийн зээлтэй харьцуулахад “уламжлалт тогтмол хүүтэй ипотекийн зээл нь орон сууцыг санхүүжүүлэх үнэтэй арга байж болох юм” гэж мэдэгджээ.
Гринспэн мөн үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын шилдэг найз болж, үл хөдлөх хөрөнгийн хөөсний тухай бүх яриаг үгүйсгэхээс огт ичээгүй. 2002 онд Гринспэний таамаглал дээр үндэслэн Орон сууцны барилга угсралтын үндэсний холбооны ахлах эдийн засагч: “Энэ асуудлыг эцэслэх цаг нь болсон. Улс орны орон сууц үйлдвэрлэгчид үүнийг хэлсэн… одоо Алан Гринспэн үүнийг дахин нэг удаа тодорхой хэллээ; одоогийн эсвэл ойртож буй орон сууцны үнийн хөөс гэж байхгүй” гэж мэдэгдэж байв.
2006 онд Гринспэн “Үл хөдлөх хөрөнгийн салбар дахь сөрөг үр дагавруудын ихэнх нь ард хоцорсон байх” бөгөөд 2006 оны дөрөвдүгээр улирал “гуравдугаар улирлаас илүү дээр байх нь гарцаагүй” гэж мэдэгджээ. Үүний дараа Үндэсний Риэлторуудын Холбоо Гринспэний үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн талаарх урам зоригийг сурталчилсан 40 сая долларын сурталчилгааны кампанит ажлыг эхлүүлсэн.
Хэдийгээр Гринспэн эдийн засгийн чиг хандлагыг олж харах тал дээр үргэлж аймшигтай амжилттай байсан ч Шиханы түүх нь жил ирэх тусам эдийн засаг дахь хэний ч олж харж чадахгүй байгаа нуугдмал ашиг, бүтээмжийн тухай улам бүр хачин онолуудыг зохиож, бодит байдлаас улам бүр тасарсан Гринспэнийг харуулдаг. Тэрээр хөөс улам томорч байх хооронд газрын тос, технологи зэрэг сэдвээр тасралтгүй ярьдаг байв. Эцэст нь тэрээр тэтгэвэрт гарч, лекц ярих аялалд шилжсэн бөгөөд тэндээ өөрийн бүдгэрсэн түүхийг хамгаалахаас өөр аргагүйд хүрсэн юм.
Шихан Гринспэний Ерөнхийлөгчид болон Конгрессын гишүүдийг баярлуулдаг инфляцийн бодлогыг зөвтгөдөг, тоонд дуртай эдийн засагчийн дүрд тоглосон, эелдэг технократ улс төрч болж эрх мэдэлд хүрсэн замыг маш сайн каталогжуулсан байна. Гринспэн үргэлж хүн бүрд тэдний сонсохыг хүссэн зүйлийг хэлдэг байв. Баян, алдартай хүмүүс түүний суут ухаанд умбадаг байлаа.
Өнөөдөр, Гринспэний өөрийг нь биш юм гэхэд түүний бодлогыг хамгаалсаар байгаа хүмүүс хөөс болон хямралыг “хэн ч” урьдчилан таамаглаагүй гэж зүтгэдэг. Энэ нь мэдээж үнэн биш юм. Хямралыг урьдчилан таамаглаж байсан эдийн засагчид болон хөрөнгө оруулагчдын таамаглалыг маш сайн баримтжуулж авч үлдсэн байдаг. Гэвч “Маэстро” Гринспэн бүх зүйл зүгээр гэж хэлсэн тул бодит ойлголттой байсан хүмүүсийг шоолж, үл тоомсорлосон юм.
Гэсэн хэдий ч Гринспэний эрин үе дууссан ч бараг юу ч өөрчлөгдсөнгүй. Шиханы харуулснаар, Бернанке өр зээл, тусламж болон эцэс төгсгөлгүй хөшүүргийг эрэлхийлэхдээ Гринспэнийг бараг л зөөлөн (аймхай) гэж харагдуулсан.
Шихан “Эрх мэдэлд зусардагч” номдоо Холбооны Нөөцийн Санг институцийнх нь хувьд буруутгадаггүй ч ХНС нь өдөр шөнөгүй мөнгө хэвлэх улс төрийн шахалтыг эсэргүүцэх чадваргүй гэдэг нь түүний бүтээлээс тодорхой харагдаж байна. Зарим ХНС-ийн дарга нар бусдаасаа илүү хариуцлагатай байдаг гэдгийг Шихан тодорхой хэлсэн. Гэвч энэ институцийн мөн чанар болон мөнгөний нийлүүлэлтийг хөөсрүүлэх, холбоо сүлбээтэй хүмүүсийг аврах, өсөлтийн нэрээр өрийн уулсыг босгох зэрэг асар их эрх мэдлийг авч үзвэл Холбооны Нөөцийн Сан нь эрүүл эдийн засгийг эргүүлэн олж авахад бидний өмнө тулгарч буй хамгийн том саад бэрхшээлүүдийн нэг мөн гэдэг нь тодорхой байна.
https://mises.org/power-market/alan-greenspan-dies-100
