Эргэлтэд байгаа мөнгө ихсэх нь үргэлж үнэ өсгөдөг. Энэ бол шалтгаан үр дагаврын үндсэн логик бөгөөд засгийн газрууд үүнийг үл тоомсорлох бүрд түүхэн баримтууд түүнийг нь баталсаар ирсэн.
Мөнгөний тоо хэмжээний онол мөнгөний нийлүүлэлт бараа, үйлчилгээний нийлүүлэлтээс хурдан өсөх үед мөнгөний нэгж бүрийн худалдан авах чадвар буурдаг гэдгийг харуулдаг. Сурах бичгийн товчлолоор бол MV = PQ юм. Мөнгөний эргэлтийн хурд болон гарцыг бараг тогтмол гэж үзвэл, M-ийг хоёр дахин нэмэгдүүлэхэд P хоёр дахин өснө. Холбооны Нөөцийн Сан 2008 онд ойролцоогоор 900 тэрбум доллар байсан тайлан тэнцлээ 2022 он гэхэд 9 их наяд доллар болгож тэлсэн. Хүнсний төлбөр, түрээс, эрчим хүчний зардал сүүлийн дөчин жилийн хамгийн дээд түвшиндээ хүрч өсөхийг та харсан биз. Жером Пауэлл болон Холбооны Нөөцийн Сангийн нээлттэй зах зээлийн хороо мөнгө хэвлэж; харин Америкийн өрхүүд түүний төлөөсийг төлсөн.
Кэйнсчууд энэхүү хамаарлыг “нарийн төвөгтэй” гэж танд хэлэх болно. Тэд 2008 оноос хойшхи арван жилийг онцолж, Холбооны Нөөцийн Сан мөнгөний нийлүүлэлтийг эрчимтэй тэлсэн ч хэрэглээний үнийн инфляци харьцангуй нам гүм байсан гэж заах болно. Гэвч бодит байдал дээр юу болсон бэ гэвэл: шинээр гаргасан мөнгө хэрэглээний бараа руу урсахын оронд банкны нөөцөд хуримтлагдаж, хөрөнгийн үнийг хөөсрүүлсэн. Сан-Франциско, Остин зэрэг хотуудад орон сууцны үнэлгээ огцом өсөв. Хөрөнгийн зах зээлийн индексүүд жилээс жилд дээд амжилт тогтоож ирсэн. Инфляц бодитой байсан. Гагцхүү энэ инфляцийг алдагдал биш харин ашиг гэж мэдрэхийн тулд та хөрөнгө эзэмшдэг байх ёстой байв. Ямар ч хөрөнгө оруулалтын багцгүй ажилчин хүнд хөрөнгийн үнийн өсөлт ч наалдаагүй, үүнтэй дүйцэхүйц амьжиргааны өртгийн тохируулга (цалингийн нэмэгдэл) ч очоогүй.
Баталгаатай мөнгө (sound money)-ийг дэмжигчид мөнгөний тэлэлт хэзээ ч ямар нэг үр дагаваргүй байдаггүй гэдгийг зуу гаруй жилийн турш онцолсоор иржээ. Лүдвиг фон Мизэс үүнийг 1912 онд “Мөнгө ба зээлийн онол” номондоо тайлбарласан: шинэ мөнгө хүн бүрийн түрийвч рүү нэгэн зэрэг, тэнцүү хэмжээгээр ордоггүй. Энэ нь засгийн газрын зарцуулалт, банкны зээл, бондын худалдан авалт зэргээр дамжин эдийн засагт тодорхой цэгүүдээр орж ирдэг бөгөөд энэ мөнгө зах зээл дээр үнийн тохируулга болж дуусахаас өмнө мөнгийг хамгийн түрүүнд хүлээж авсан хүмүүсийг баяжуулж, харин уг шинэ мөнгийг хамгийн сүүлд хүлээж авсан хүмүүсийг системтэйгээр ядууруулдаг. Үүнийг 1730-аад онд тодорхойлж бичсэн Ричард Кантилоны нэрээр Кантилоны нөлөө (Cantillon effect) гэж нэрлэдэг. Банкирууд болон засгийн газрын гүйцэтгэгчид хожиж, харин тогтмол цалинтай ажилчид хохирдог.
Засгийн газрууд нүдэнд харагдахуйц татвар ногдуулах гэсэн улстөрийн эрсдэлгүйгээр мөнгө зарцуулах боломж өөрт нь олгодог учраас л мөнгө үйлдвэрлэдэг. Инфляц бол далд татвар бөгөөд ихэнх хүмүүс шалтгааныг нь үр дагавартай хэзээ ч холбож үздэггүй тул энэ татвар ямар ч саадгүй ажилладаг. Та өндөр үнийн шошгыг хардаг ч, хоосон агаараас шинэ мөнгө гаргасан хүмүүсийг хэзээ ч буруутгадаггүй.
Handre van Veerden
2026-08-01